Bonawentura Lenart – wybitny polski introligator, grafik, konserwator i profesor Akademii Sztuk Pięknych, według informacji prezentowanych na stronie Powiatu Oświęcimskiego oraz w Wikipedii urodził się 8 sierpnia 1881 roku w Oświęcimiu (data i miejsce urodzin będą kluczowe dla naszych rozważań, ale dopiero w dalszej części tego posta). W okresie od 1909 do 1915 roku pracował na stanowisku kierownika pracowni konserwatorskiej w Krakowie, a w 1913 roku między inny wraz z Wojciechem Jastrzębowskim założył pracownię artystyczną o nazwie Warsztaty Krakowskie, która zajmowała się projektowaniem i wykonawstwem wzornictwa przemysłowego. 8 sierpnia 1914 roku wstępuje do oddziałów strzeleckich, a po utworzeniu Legionów Polskich otrzymuje przydziały w intendeturze, a następnie prowianturze 1. pułku piechoty i ostatecznie w sztabie I Brygady Legionów. Wiadomo, że we wrześniu 1915 roku przebywał w szpitalu, a w roku 1917 jest już wykazany jako sierżant w oddziale sztabowym 1. pułku piechoty. W Legionach Bonawetnura Lenart nosił pseudonim „Wyklejka”. Po odezwie Tymczasowej Rady Stanu z 18 maja 1917 roku wystąpił miesiąc później z wnioskiem do cesarza Karola I o zwolnienie z obywatelstwa austriackiego, aby następnie złożyć kolejny do Tymczasowej Rady Stanu o przyznanie obywatelstwa Królestwa Polskiego. Wojenna przygoda Bonawentury zakończyła się w 1919 roku wraz z przeniesieniem do rezerwy w stopniu podporucznika. Kolejne 10 lat spędził w Wilnie, kierując pracownią doświadczalną introligatorstwa, drukarstwa i liternictwa przy Wydziale Sztuk Pięknych na Uniwersytecie Wileńskim. W 1920 roku bierze ślub z Pauliną Dederko. Z tego związku przychodzi na świat dwoje synów – Jan i Wojciech. Kolejna dekada niepodległości wiąże się w życiu Lenarta z Biblioteką Narodową, gdzie w 1929 roku założył Pracownię Konserwatorską, a w 1936 Biuro Introligatorskie. Podczas II wojny światowej Lenartowie zostali wyjątkowo ciężko doświadczeni przez los, płacąc za polską walkę o wolność wyjątkowo wysoką cenę. W powstaniu warszawskim giną ich synowe, obaj podporucznicy, żołnierze batalionu „Zośka”. Po wojnie Bonawentura Lenart wraca do swojej działalności. Staje na czele pracowni konserwatorskiej Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków, organizuje w stolicy Pracownię Konserwacji Zabytków Grafiki oraz prowadzi wykłady w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych, a po jej połączeniu z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie, również na tej uczelni. Umiera 9 kwietnia 1973 roku.

Ktoś zapyta: „Gdzie jest problem?”. Szukając kolejnych informacji na temat Bonawentury Lenarta, szczególnie jego służby w Legionach, natrafiłem na stronie „Żołnierze Niepodległości” (LINK) na wpis o jego osobie. Istotny fragment wygląda tak:

ur. w 1881 w Krakowie, s. Marii, przyn. Kolbuszowa (…)

I w tym momencie pojawiło się pytanie, czy on rzeczywiście urodził się w Oświęcimiu? Sądziłem, że znajdę informację na jego temat w najnowszej monografii Oświęcimia – „Oświęcim. Miasto Pogranicza”, a tu nic. Mimo, że swoim życiem zawodowym nie był związany z miastem nad Sołą, to liczyłem na odnalezienie chociaż najmniejszej wzmianki. Wątpliwości zaczęły narastać. Nie było innego wyjścia, jak tylko sprawdzić w najbardziej pierwotnym ze źródeł, czyli „Liber Natorum” parafii Wniębowzięcia NMP w Oświęcimiu, tom V (1875-1909). Wpis na temat Bonawentury Lenarta pojawia się na stronie 77. Już na wstępie dowiadujemy się, że data urodzin podana na Wikipedii jest błędna. Otóż jest to 8 lipca 1881 roku, a nie 8 sierpnia. Był on synem służącej (łac. famula) Marianny/Marii (córki Marcelego Lenarta i Zofii Januszowskiej). Informacja na temat ojca (tylko samo imię Jan), pochodzi dopiero ze zgłoszenia po II wojnie światowej. Wyszukałem również, że Bonawentura posiadał dwoje rodzeństwa: Gertrudę (ur. 30.06.1879) i Jana (ur. 24.12.1882, zm. 8.01.1883). W obu przypadkach informacji na temat ojca brak. Wniosek może być tylko jeden. Słownik Legionistów Polskich, w oparciu o który przygotowano wpisy na stronie „Żołnierze Niepodległości” podaje błędne miejsce urodzenia. Należy zaznaczyć, że osoby zgłaszające się do służby w Legionach z różnych powodów często podawały nieprawdziwe imiona, nazwiska, wiek, miejsce urodzenia. Tak mogło być i tym razem. Natomiast pełną uznania może jawić się kariera człowieka pochodzącego z ubogiego stanu, który swoim wykształceniem i ciężką pracą wszedł do intelektualnej i artystycznej elity naszego kraju.

Bonawentura Lenart
(źródło: Kazimierz Witkiewicz, „Kunszt introligatorski Bonawentury Lenarta”, wersja cyfrowa [w:] Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa)

Poniżej jeszcze kilka przykładów twórczości Bonawentury Lenarta:

Oprawa i wyklejka do publikacji: „Międzynarodowa Wystawa w Paryżu R.P. MCMXXV. Sztuki Dekoracyjne. Dział Polski”. Album fotografii dedykowany Jerzemu Warchałowskiemu, Generalnemu Komisarzowi Działu Polskiego, na pamiątkę wspólnej pracy przez zespół polskich twórców wystawy. [Przy okazji zachęcam do obejrzenia całości albumu. Dowodzi on, że polskie wzornictwo tamtego okresu było po prostu fenomenalne. Jego wersja elektroniczna jest dostępna na stronie Cyfrowych Zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie (LINK). Polecam oglądać na pełnym ekranie.]

Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, http://cyfrowe.mnw.art.pl
Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, http://cyfrowe.mnw.art.pl
Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, http://cyfrowe.mnw.art.pl

Oprawa teki: Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu Obywatelstwo honorowe miasta Święcian Ziemi Wileńskiej

Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, http://cyfrowe.mnw.art.pl

Projekty papieru wyklejkowego

Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, http://cyfrowe.mnw.art.pl
Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, http://cyfrowe.mnw.art.pl

Oprawa oraz wzornictwo arkuszy w publikacji: Deklaracja Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych (wspólnie z Wojciechem Jastrzębowskim). Na temat Deklaracji pisałem już na mojej stronie w kontekście pojawiających się w niej osób z Oświęcimia (LINK).

Źródło: Library of Congress, www.loc.gov

Na koniec chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na jedną istotną rzecz. Poniższe zdjęcie przedstawia miejsce pochówku Bonawentury Lenarta oraz jego żony na Powązkach Wojskowych w Warszawie. Tuż obok pochowani są ich synowie. Czy tak powinien wyglądać grób wybitnego przedstawiciela polskiej sztuki? ©

Źródło: Wikipedia